Lấy tổ ong dú ở Khánh Hoà: hỏi gì, lấy lúc nào

Khánh Hoà có một cái lệch mà người từ nơi khác đến hay quên: mùa mưa ở đây dồn về những tháng cuối năm, trùng với mùa bão của duyên hải miền Trung, còn phần lớn thời gian còn lại là nắng và khô. Lấy tổ ong dú ở đây mà hỏi theo «sách» của miền Nam hay miền Bắc thì sẽ hỏi trật mùa.

Câu hỏi đúng ở Khánh Hoà xoay quanh ba thứ: nắng khô kéo dài thì đàn ăn gì, uống gì; mưa dồn cuối năm thì thùng chịu ra sao; và nên lấy tổ vào lúc nào trong năm. Dưới đây là từng phần, kèm cách nghe ra câu trả lời thật.

Trại ở đâu trong tỉnh?

Khánh Hoà dài, hẹp, vừa có dải ven biển nắng gió, vừa có vùng đồi núi phía tây mát hơn, nhiều cây rừng. Ở giữa là các vùng vườn như vùng xoài Cam Lâm, vườn cây quanh Diên Khánh, Ninh Hoà. Đàn ở mỗi nơi quen một kiểu sống. Hỏi chủ trại vị trí cụ thể, rồi so với chỗ nhà mình: càng giống nhau, đàn về càng ít phải làm quen.

Nếu trại ở vùng xoài, hỏi thêm về mùa xử lý ra hoa và phun thuốc của vườn xoài, vì đó là lúc đàn ong dễ gặp nguy nhất.

Nói thật và nói tránh — nghe cho ra

Với cùng một câu hỏi, cách trả lời cho biết nhiều điều. Vài cặp thường gặp:

«Mùa khô đàn ăn gì?»

Người nuôi thật kể ra được cây nào còn hoa khi trời khô, đàn hụt ăn lúc nào, họ có bớt lấy mật không. Người nói tránh bảo «ở đây hoa quanh năm».

«Ong uống nước ở đâu?»

Ong dú cũng cần nước, nhất là ngày nắng nóng. Người có nghề sẽ chỉ chỗ có nước gần trại: mương, khe, chậu nước có đá cho ong đậu. Người không để ý câu này thường chưa nuôi qua mùa khô gay gắt.

«Mưa bão năm rồi đàn sao?»

Câu trả lời đáng tin có chi tiết: thùng nào bị nước tạt, phải chằng buộc ra sao, mất bao nhiêu đàn. Nghe «không sao hết» với một trại gần biển là nên hỏi tiếp.

«Lấy mật lần cuối khi nào?»

Nói rõ tháng là tốt. Đàn vừa bị vét mật trước mùa mưa sẽ phải sống bằng dự trữ mỏng qua những tuần ít bay.

Lấy tổ vào lúc nào ở Khánh Hoà

Chủ trại tử tế đôi khi sẽ khuyên đợi qua mùa mưa rồi hãy lấy. Lời khuyên đó có thể khiến họ bán chậm hơn, nhưng nó cho thấy họ nghĩ cho đàn.

Xem tổ tận nơi

• Thùng có mái che đủ dày cho nắng gắt, có chống kiến ở chân không.
• Gỗ thùng có nứt nẻ vì nắng khô, có khe hở lớn không.
• Ong ra vào cửa tổ đều, có mang phấn về.
• Khi mở thùng: bầu mật, bầu phấn đầy, khu ấu trùng gọn. Ong dú không có ngòi đốt nên người xem cứ ghé sát, tay trần.
• Tổ tách từ đàn trong trại, không phải tổ bắt từ rừng về.

Về các nguồn hoa còn sót lại trong mùa khô của vùng, xem chuyên mục Nguồn hoa địa phương; chuyện chằng thùng, che thùng mùa mưa bão có ở Khí hậu & mùa vụ.

Khi muốn tìm thêm lựa chọn

Người ở Khánh Hoà chưa tìm được trại ưng ý trong tỉnh có thể tham khảo trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại có tổ giống tách từ đàn nuôi lâu, mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Đường chở xa thì càng phải hỏi kỹ: chở bằng gì, mất bao lâu, có chọn lúc trời dịu không, và đàn từ vùng hai mùa mưa nắng phía Nam về duyên hải nắng khô cần làm quen ra sao.

Còn nếu muốn so người bán ngay trong vùng, có thể xem tin đăng tổ và mật của các nhà nuôi trên chợ Ong Dú, rồi đem những câu hỏi trên ra hỏi từng người.

Câu hỏi thường gặp