Đánh giá trại ong dú Khánh Hoà: đi đúng mùa, nhìn đúng chỗ

Cùng một trại ong dú ở Khánh Hoà, đến vào hai thời điểm khác nhau có thể cho hai ấn tượng trái ngược. Giữa mùa khô, cỏ cháy vàng, đàn ong co lại, bọng mật thưa — người mua dễ nghĩ trại kém. Lúc xoài, điều ra hoa, cửa tổ tấp nập, mở nắp thấy mật đầy — người mua lại dễ nghĩ tổ nào cũng khoẻ. Cả hai đều có thể sai. Ở vùng duyên hải khô nắng này, muốn đánh giá trại cho đúng trước khi mua, phải biết mình đang đứng ở mùa nào và nhìn cho hợp mùa đó.

Mùa nào thì trại trông ra sao

Bảng này không phải lịch chính xác cho mọi nơi trong tỉnh: Cam Lâm, Ninh Hoà gần biển khác với vùng núi Khánh Sơn, Khánh Vĩnh. Hỏi chủ trại lịch của chính vùng họ, nghe họ nói có khớp với những gì mình thấy không.

Đi xem giữa mùa khô: đừng vội chê

Nếu tới vào lúc nắng gắt kéo dài, gió khô thổi suốt, thì đàn ong dú thưa là bình thường. Câu hỏi đúng lúc này không phải «tổ có nhiều mật không» mà là:

• Thùng có được che nắng trưa và chiều, có đặt dưới bóng cây hay mái che thoáng không.
• Trại có thu cạn mật không, hay để lại cho ong ăn qua mùa.
• Quanh trại có trồng thêm cây hoa rải rác trong năm, có nguồn nước gần không.
• Chân kệ chặn kiến có kỹ không — mùa khô kiến tìm vào tổ nhiều.

Một trại giữ được đàn qua mùa khô ở Khánh Hoà là trại có nghề. Mua tổ ở đây rồi mang về chỗ mình, đàn đã quen với điều kiện khắc nghiệt.

Đi xem mùa hoa: đừng để mật đầy làm loá mắt

Mùa xoài, điều và cây ăn trái ra hoa, tổ nào cũng trông sung. Lúc này người bán dễ chào tổ vừa tách, đàn chưa đông, nhưng nhờ hoa nhiều nên nhìn vẫn có vẻ khoẻ. Để không mua nhầm:

1. Nhờ mở nắp, nhìn cầu nhộng ở giữa: to, chắc, có ong non bám là tốt.
2. Hỏi tổ tách khi nào, từ đàn nào. Ong dú nhân bằng cách tách; người tự tách nhớ rõ.
3. Hỏi tổ này đã qua được một mùa khô ở trại chưa. Tổ đã qua thì yên tâm hơn nhiều.
4. Hỏi vườn xoài bên cạnh phun thuốc vào lúc nào — mùa hoa cũng là mùa nhà vườn hay xử lý ra bông.

Đi xem mùa mưa: nhìn sự chuẩn bị cho bão

Cuối năm Khánh Hoà hay có mưa lớn, áp thấp, bão. Tới trại lúc này ong ít bay, khó đánh giá sức đàn qua cửa tổ. Bù lại, đây là lúc thấy rõ trại chuẩn bị ra sao: thùng có được buộc vào kệ, kệ có chôn chắc, mái che có chịu được gió, thùng có kín không thấm. Trại làm kỹ những việc này thì những việc khác thường cũng kỹ. Tuy vậy, nếu được, đừng chở tổ về ngay trước một đợt bão — tổ mới chuyển chỗ đang yếu nhất.

Câu nên hỏi bất kể mùa nào

Có bao giờ mất đàn không, vì sao. Người làm thật sẽ kể: mất vì nắng nóng, vì kiến, vì mưa bão làm thùng ngấm nước. Ai nói chưa từng mất thì nên nghi. Đọc thêm về nhịp mùa của tỉnh ở mục Khí hậu & mùa vụ, và các trại khác trong vùng ở mục Trại ong trong vùng.

Có thêm một nơi để so

Khánh Hoà không có nhiều trại ong dú lâu năm, nên người mua ít chỗ để so sánh. Có thể tham khảo cách làm của trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh — nơi nuôi và tách tổ giống, làm mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, giới thiệu ở ongquy.com. Muốn xem người nuôi khắp nơi đang rao tổ, rao mật thế nào để có thêm mốc đối chiếu thì ghé chợ của người nuôi ong dú.

Câu hỏi thường gặp