Người nuôi ong dú Khánh Hoà kết nối qua mùa khô

Hỏi người nuôi ong dú ở Khánh Hoà điều gì khó nhất, câu trả lời gần như luôn giống nhau: mùa khô. Nắng duyên hải kéo dài, mưa dồn vào mấy tháng cuối năm, nhiều tháng liền đồi trọc cháy vàng, cỏ dại tàn. Đàn ong dú không chết vì một trận gió hay một đợt phun, mà hao dần vì đói và nóng qua nhiều tuần.

Chính vì vậy, người nuôi ở Cam Lâm, Diên Khánh, Ninh Hoà hay vùng ven Nha Trang tìm đến nhau trước hết vì chuyện sống còn của đàn trong mùa khô, chứ không vì chuyện bán mật.

Vì sao mùa khô làm người nuôi phải tìm nhau

Một nhà nuôi ong đơn lẻ chỉ biết vòng vài trăm mét quanh thùng của mình. Khi khu đó cạn hoa, họ không biết cách đó vài cây số có vườn nào đang tưới, đang ra bông. Năm sáu nhà ở các xã khác nhau thì lại biết. Chỉ một tin nhắn «vườn xoài phía trên đang trổ, chủ vườn không phun» có thể quyết định một đàn sống hay suy.

Quen nhau rồi thì chuyện gửi vài thùng sang vườn người khác trong vài tuần cũng thành bình thường. Gửi thùng là việc đòi hỏi tin cậy — ai trông, ai chịu khi có chuyện — nên không thể làm với người lạ.

Bộ việc chung cho một nhóm nhỏ trong mùa khô

1. Lập danh sách vườn có tưới trong vùng: vườn xoài, vườn cây ăn trái, rẫy rau, nhà có ao. Ghi ai là chủ, ai trong nhóm quen.
2. Nhắn nhau khi thấy chỗ đang ra hoa, kể cả hàng rào bông giấy, cây keo, cỏ ven kênh tưới.
3. Báo nhau lịch phun của các vườn xoài, nhất là đợt ra bông và đợt giữ trái non.
4. Chia sẻ cách che nắng thùng: mái lá, lưới che, đặt dưới tán cây dày, tránh nắng chiều chiếu thẳng.
5. Đặt chén nước sạch có rơm, cành nhỏ cho ong đậu gần thùng trong những tuần nóng nhất.
6. Hẹn trước chuyện gửi thùng: nhà nào nhận, nhận bao nhiêu, gửi đến khi nào.

Nguồn hoa theo từng tháng ở vùng duyên hải có thêm trong mục Nguồn hoa địa phương.

Vườn xoài: ốc đảo cần giữ quan hệ

Khánh Hoà có những vùng trồng xoài lâu đời. Khi đồi xung quanh khô, vườn xoài có tưới vẫn xanh, ra bông, có cỏ dưới gốc. Với ong dú, đó là chỗ ăn hiếm hoi. Nhưng vườn xoài cũng là nơi phun thuốc nhiều để giữ bông, chống thán thư.

Cách được nhiều người nuôi áp dụng là kết thân với một vài chủ vườn: giải thích ong dú không có ngòi đốt, không phiền người hái, còn giúp thụ phấn bông xoài; xin được báo trước hôm phun để đóng cửa tổ. Một hũ mật đầu mùa, một tổ tách cho chủ vườn tò mò muốn nuôi thử, là cách giữ mối quan hệ đó lâu dài.

Mùa mưa bão: cùng nhau kiểm thùng

Sau mùa mưa, cây cối hồi lại, hoa nở nhiều, đàn nào sống khoẻ sẽ lớn nhanh và có thể tách. Đây là lúc tốt nhất để đổi tổ trong nhóm, bù cho nhà nào đã mất đàn trong năm.

Ghi chép chung để năm sau đỡ đoán mò

Khô hạn mỗi năm một khác. Nhóm nào chịu ghi lại tháng nào chỗ nào còn hoa, đàn nào yếu ở đâu, thì năm sau có bản đồ riêng cho vùng mình. Mỗi nhà ghi đàn của mình trên ứng dụng quản lý trại ong hoặc sổ tay, rồi cuối mùa ngồi lại so với nhau. Muốn xem thêm cách người nuôi ở vùng khô xoay xở, có mục Kinh nghiệm người nuôi.

Khi cần tổ giống chịu được nắng

Nhà mất đàn sau mùa khô thường muốn bắt đầu lại bằng tổ khoẻ. Ưu tiên nhất vẫn là tổ tách từ người quen trong vùng. Nếu không có, nên chọn nơi bán tổ nuôi thùng, nhân bằng tách, tuyệt đối không mua tổ bắt rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh — cũng là vùng nắng nóng — có tổ giống nuôi thùng, mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, có thể hỏi thêm kinh nghiệm giữ đàn qua mùa nắng.

Câu hỏi thường gặp