Chuẩn bị mùa mưa nuôi ong dú Khánh Hoà: mưa muộn, bão

Khi Nam Bộ đã mưa được vài tháng, Khánh Hoà vẫn còn nắng. Mùa mưa ở dải duyên hải này đến muộn, thường dồn vào mấy tháng cuối năm, và hay đi cùng áp thấp, bão từ biển Đông. Người nuôi ong dú ở Nha Trang, Cam Ranh, Ninh Hoà hay Diên Khánh vì vậy phải chuẩn bị hai việc một lúc: giúp đàn hồi sức sau mùa khô dài, và giữ thùng đứng vững qua những đợt gió mạnh.

Bài này đi theo thứ tự thời gian: trước mưa, khi có tin bão, và sau mỗi đợt mưa lớn.

Cuối mùa khô: biết đàn nào yếu, đàn nào khoẻ

Mùa khô ở Khánh Hoà dài, đồi núi khô, cây bụi rụng lá, nguồn hoa thưa dần. Bước vào mùa mưa, không phải đàn nào cũng ở cùng một sức. Nên mở kiểm nhanh từng thùng vào một buổi sáng khô ráo để biết mình đang có gì.

Đàn khoẻ thì cứ để chúng đón mưa. Đàn yếu nên được đặt ở chỗ kín gió nhất, che kỹ nhất, và có thể thu nhỏ khoảng trống trong thùng để đàn dễ giữ ấm. Đàn yếu tới mức gần như không còn quân thì gộp với đàn khác có khi tốt hơn là cố giữ riêng; việc gộp nên hỏi người có kinh nghiệm hướng dẫn.

Trước cao điểm mưa bão: gia cố một lần cho chắc

• Giá kê: chân chôn sâu hoặc đổ bê tông, các thanh ngang bắt chắc. Lay mạnh thử, giá không được rung.
• Thùng vào giá: buộc bằng dây hoặc đai, quấn hai vòng chéo nhau.
• Mái che: bắt vít, đè thêm vật nặng ở mép nếu là tôn, bỏ hẳn bạt và lá buộc tạm.
• Cây quanh trại: tỉa cành khô, cành vươn ra trên đầu dãy thùng. Cây dừa gần thùng thì để ý tàu dừa khô, rơi xuống rất nặng.
• Gỗ thùng: vùng ven biển gió mang hơi muối, gỗ mau bạc và nứt; thùng nào nứt khe thì sửa, đinh gỉ thì thay.

Những việc này nên xong trước khi vào giữa mùa mưa. Khi đài báo có áp thấp thì người cả vùng đều bận chằng nhà, không còn thời gian lo cho thùng ong.

Khi có tin bão hoặc áp thấp

1. Thùng đặt trên giá cao và trống trải: hạ xuống thấp hơn, sát chân tường hướng khuất gió, vẫn kê khỏi mặt đất.
2. Dời thùng ra xa cây lớn, cột điện, mái tôn nhà kho có thể bay.
3. Khi gió đã mạnh, có thể khép bớt cửa tổ bằng lưới để mưa không quất vào, nhưng vẫn phải để thông khí.
4. Không mở thùng trong và ngay trước bão.
5. Sau khi bão qua, mở lại cửa tổ ngay khi trời yên để ong ra ngoài.

Sau mỗi đợt mưa lớn

Đi một vòng: thùng nào nghiêng, nắp nào xê dịch, chỗ nào nước đọng, cành nào gãy đè lên mái. Đất đồi ở Khánh Hoà nhiều chỗ thoát nước nhanh nhưng chân dốc dễ bị xói, nên xem lại cả nền đất quanh chân giá. Khi nắng lên lại, mở nắp vài phút ở chỗ có nắng cho thùng thông hơi nếu thấy đọng nước bên trong.

Rồi để ý cửa tổ. Mưa về làm cây cỏ ven đồi, cây ăn trái trong vườn và hoa dại ra hoa trở lại sau những tháng khô, đàn khoẻ lên rất nhanh. Đây là quãng tích quân và chuẩn bị tách đàn khi bọng đầy, nhộng nhiều. Không nên lấy mật nhiều lúc này, vì đàn cần dự trữ để qua mùa khô kế tiếp vốn rất dài. Chuyên mục Nguồn hoa địa phương có thêm về các loại cây ra hoa trong vùng; còn cách người nuôi Khánh Hoà xoay xở qua mùa khô thì đọc ở Kinh nghiệm người nuôi.

Học cách giữ đàn qua mùa mưa bão

Chằng giá, hạ thùng, gộp đàn yếu là những việc đọc thì hiểu nhưng tay làm lần đầu dễ lúng túng. Ai muốn xem tận nơi một trại tổ chức thùng, che chắn, tách đàn ra sao có thể đăng ký tour học thực hành tại trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại cũng có tổ ong dú giống để bổ sung đàn, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Nếu định thêm tổ, nên nhận vào sau mùa bão, khi trời đã yên và nguồn hoa đã nhiều, đàn mới về dễ ổn định.

Câu hỏi thường gặp