Ong dú Khánh Hoà: ba chặng của mùa khô dài tám tháng

Ở phần lớn miền Nam, mùa khô kéo dài chừng năm tháng. Ở Khánh Hoà thì khác: mưa tập trung vào khoảng tháng Chín tới tháng Mười Hai, còn lại là một quãng nắng dài, có năm gần tám tháng. Người mang thói quen nuôi ong dú từ miền Nam ra Nha Trang, Cam Ranh, Ninh Hoà thường bị bất ngờ đúng ở chỗ này: đàn chịu được ba bốn tháng khô, nhưng tới tháng thứ sáu, thứ bảy thì đuối hẳn.

Vì vậy ở Khánh Hoà, câu hỏi không phải là đàn cần gì trong mùa khô mà là đàn cần gì ở từng chặng của một mùa khô rất dài.

Ba chặng của mùa khô duyên hải

Nhiều năm có một đợt mưa ngắn đầu hè, người miền Trung quen gọi là mưa tiểu mãn. Nó làm cây cối tươi lại vài tuần, nhưng đừng coi đó là mùa mưa: đàn chưa nên tách hay thu mật vào lúc này.

Chặng đầu: quyết định nằm ở lúc thu mật cuối mùa mưa

Điều quan trọng nhất cho cả mùa khô lại xảy ra trước khi nó bắt đầu: lần thu mật cuối năm. Ở miền Nam, người ta có thể chừa ít mật vì mùa khô ngắn. Ở Khánh Hoà, nên chừa nhiều hơn hẳn, để đàn có đủ dự trữ đi qua quãng dài phía trước. Nếu đã lỡ thu nhiều, chặng đầu là lúc phải đặt đàn ở chỗ còn nhiều hoa nhất có thể.

Chặng này cũng là lúc nên đi một vòng quanh chỗ đặt thùng, xem trong vòng vài trăm mét có những cây gì còn xanh tới tháng Bảy, tháng Tám: vườn tưới, hàng cây ven suối, khu dân cư có cây cảnh. Thông tin chi tiết về cây cho hoa quanh vùng ở mục Nguồn hoa địa phương.

Chặng giữa: nắng, gió nóng và kiến

Che nắng

Nắng duyên hải giữa năm rất gắt, cộng thêm những đợt gió khô nóng. Thùng nên nằm dưới tán cây hoặc mái che, phía tây che kín, hai bên thoáng. Đất cát quanh Cam Ranh hắt nhiệt mạnh, nên kê thùng lên giá, không đặt sát mặt cát.

Nước

Khi suối nhỏ cạn dần, đặt một khay nước nông có sỏi hoặc cành cây cho ong bám, trong bóng mát, thay mỗi ngày. Ong cần nước để quạt mát tổ trong những trưa nóng nhất.

Kiến

Mùa khô dài là mùa kiến sục sạo tìm thức ăn. Chân giá đặt trong chén nước hoặc bôi dầu nhớt, phát quang cỏ, cành chạm vào giá. Kiểm vài ngày một lần, vì một đêm kiến vào là đủ phá một đàn yếu.

Chặng cuối: khi nào ra tay hỗ trợ

Đây là quãng nhiều đàn ở Khánh Hoà cạn dự trữ. Theo dõi theo thứ tự sau:

1. Mỗi tuần đứng nhìn cửa tổ vài phút vào buổi sáng. Ong ra vào thưa hẳn so với chặng đầu là dấu hiệu sớm.
2. Thấy thưa, mở nắp xem nhanh bầu mật. Còn bầu đầy thì đóng lại, để yên.
3. Bầu mật gần cạn, chưa thấy ong non bị lôi ra: chuẩn bị thức ăn, theo dõi sát hơn.
4. Bầu mật cạn và có nhộng trắng bị kéo ra cửa: bắt đầu hỗ trợ ngay.

Thức ăn hỗ trợ là nước đường loãng hoặc mật ong dú, rót ít vào khay nông có rơm cho ong bám, đặt bên trong thùng để không gây cướp mật giữa các đàn. Cho từng ít, cách vài ngày, dừng khi mưa về và ong lại mang phấn. Những ghi chép của người nuôi quanh Nha Trang, Ninh Hoà được tập hợp ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Tách đàn và thu mật ở Khánh Hoà nên làm khi nào

Vì mùa mưa đến muộn và thường kèm áp thấp, bão, thời điểm làm việc lớn với đàn cũng khác miền Nam. Nhiều người nuôi chọn tách đàn khi mưa đã ổn định và hoa trở lại, hoặc ngay đầu mùa khô khi đất còn ẩm, tránh những ngày mưa bão dồn dập. Thu mật thì nên làm ít và chừa nhiều, như đã nói ở chặng đầu.

Học cách giữ đàn qua mùa khô dài

Nếu đang tính nuôi ong dú ở Khánh Hoà, cách nhanh nhất là xem tận tay người đã nuôi lâu năm làm việc che nắng, chống kiến, đọc cửa tổ. Tour thực hành tại trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có phần này. Trại cũng có tổ giống, mật ong dú, món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem các dòng hàng tại ongquy.com. Với vùng khô dài, nên nhận tổ vào mùa mưa để đàn kịp mạnh trước khi nắng kéo tới.

Câu hỏi thường gặp