Nhận tổ ong dú ở Khánh Hoà: chọn tháng, né nắng khô

Khánh Hoà có một mùa khô dài, nắng gắt và gió khô thổi dọc dải duyên hải, rồi tới cuối năm thì mưa dồn, có năm kèm bão. Với người mua tổ ong dú trong tỉnh, quãng đường từ Ninh Hoà về Nha Trang hay từ Diên Khánh xuống Cam Ranh không đáng ngại bằng câu hỏi: nhận tổ vào tháng nào để đàn kịp đứng vững?

Đây là câu hỏi mà nhiều người bỏ qua. Họ chọn ngày theo lúc mình rảnh, rồi bắt một đàn mới chuyển chỗ phải chịu ngay đỉnh nắng hay giữa đợt mưa dầm. Bài này xếp chuyện giao nhận theo lịch trong năm, sau đó mới tới cách chở và dấu hiệu đàn đang bị nóng.

Nhận tổ tháng nào thì hợp?

Không có tháng nào đúng cho mọi nhà, vì mỗi khu vườn có cây ra hoa vào lúc khác nhau. Nhưng có thể cân theo nhịp khí hậu chung của dải ven biển Nam Trung Bộ.

Cách kiểm đơn giản nhất: đi một vòng quanh nhà trong bán kính vài trăm mét, đếm xem có những cây gì đang ra hoa hoặc sắp ra hoa. Nếu không thấy gì ngoài cỏ cháy nắng, dời lịch nhận. Mục Nguồn hoa địa phương có liệt kê cây hay gặp ở vùng duyên hải để đối chiếu.

Trong ngày: chạy đua với mặt trời

Ở Khánh Hoà, nắng lên nhanh và gắt từ khá sớm. Một thùng ong để trên xe máy dưới nắng chín mười giờ sáng đã là quá nóng. Vì vậy:

• Bịt cửa tổ lúc chạng vạng hôm trước, khi ong đã về đủ, bằng lưới thoáng hoặc bông gòn.
• Chở trong tối hôm đó, hoặc ngay lúc tờ mờ sáng hôm sau.
• Không bao giờ để thùng trong cốp xe, trên nắp capo hay trên sàn thùng xe tải hở.
• Nếu bắt buộc phải dừng, dừng dưới bóng cây, không dừng cạnh bãi cát hay bãi đá phản nắng.

Gió khô dọc đường ven biển cũng làm thùng mất nhiệt chậm hơn ta tưởng, vì gió nóng chứ không mát. Đừng nghĩ cứ có gió là ổn.

Chỗ đặt ở đất khô cằn

Đất pha cát, ít cây, bức xạ từ mặt đất lên mạnh. Chỗ đặt nên là bóng một tán cây lớn hoặc dưới mái hiên phía đông. Kê thùng lên giá vừa phải, buộc chắc vì gió mùa khô thổi mạnh. Có thể trồng thêm vài khóm cây bụi ra hoa quanh chỗ đặt, vừa cho bóng vừa thêm nguồn ăn.

Một mẹo nhiều người nuôi vùng khô vẫn làm: đặt một khay nước nông có sỏi hoặc rơm nổi cách tổ một đoạn để ong có chỗ uống mà không chết đuối. Nhớ thay nước để khỏi thành ổ lăng quăng.

Đàn có đang bị nóng không? Đọc ở cửa tổ

1. Ong tụ dày ở miệng ống cửa vào trưa, không chịu vào trong: bên trong đang nóng.
2. Ong ra vào thưa hẳn so với buổi sáng dù trời đẹp: đàn đang tiết kiệm sức hoặc thiếu nguồn ăn.
3. Có giọt mật hoặc vệt sáp mềm chảy ở đáy thùng: nóng làm bọng sáp mềm, có chỗ vỡ.
4. Kiến bắt đầu bu quanh chân giá: có mùi mật thoát ra ngoài.

Thấy những dấu hiệu này, thêm bóng che ngay, kiểm lại chân chống kiến, và đừng mở thùng giữa trưa để xem. Đợi chiều mát mới xử lý. Kinh nghiệm thêm về giữ đàn qua mùa nắng có ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Chọn tổ giống chịu được chuyến chuyển

Đàn khoẻ, đông quân, được nuôi sẵn trong thùng và tách đàn đúng cách sẽ chịu đựng mùa khô tốt hơn nhiều so với tổ bắt từ rừng. Đừng mua tổ cưa từ cây rừng, vừa hại tự nhiên vừa khó giữ sống.

Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi và tách đàn trong thùng; ngoài tổ giống, trại có mật ong dú, hộp quà mật và đồ làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Xem ở ongquy.com và nói rõ mình ở vùng khô nắng để trại tư vấn thời điểm nhận cho hợp. Sau khi nhận, ghi lại ngày đặt tổ và những lần nhìn cửa tổ trên app quản lý đàn giúp thấy rõ đàn có đang khá lên qua từng tuần không.

Câu hỏi thường gặp