Kinh nghiệm giữ đàn ong dú qua mùa khô dài ở Khánh Hoà

Người từ miền Nam ra Khánh Hoà nuôi ong dú thường vấp đúng một chỗ: mang theo cái lịch sáu tháng mưa, sáu tháng nắng. Ở đây không như vậy. Mùa khô kéo dài phần lớn năm, nắng gắt và gió nóng vào những tháng giữa năm, còn mưa dồn lại vào khoảng cuối năm, thường đi cùng áp thấp và bão. Nghĩa là đàn ong phải sống bằng vốn lâu hơn hẳn, còn quãng được ăn no thì ngắn và dễ bị gián đoạn.

Vì vậy kinh nghiệm ở Khánh Hoà xoay quanh một chữ: chia sức. Chia sức cho đàn, và chia sức cho chính người nuôi.

Ba nguyên tắc chia sức

1. Ít đàn khoẻ hơn nhiều đàn yếu

Trong một bán kính bay ngắn, nguồn hoa mùa khô chỉ đủ nuôi một số đàn nhất định. Đặt quá nhiều thùng sát nhau, các đàn tranh nhau vài vạt hoa, có khi sinh ra cướp mật. Người nuôi lâu năm ở vùng khô thường giãn thùng ra nhiều điểm, mỗi điểm vài thùng, hơn là dồn cả trại vào một sân.

2. Đàn tích vốn vào đầu mùa khô, không phải cuối mùa mưa

Khác với nhiều vùng, ở Khánh Hoà mưa cuối năm thường làm ong ít bay được. Khi trời tạnh hẳn và nắng lên đầu năm, các vườn xoài ở Cam Lâm, vườn điều vùng đồi, cây bụi ven rừng lần lượt ra hoa. Đây là quãng đàn tích vốn để sống qua những tháng nắng gió giữa năm. Thu mật trong quãng này phải tính kỹ.

3. Người nuôi cũng phải giữ sức

Mùa khô dài dễ khiến người nuôi mở thùng liên tục vì sốt ruột. Mỗi lần mở là một lần đàn mất nhiệt, mất ong canh. Đọc cửa tổ, ghi sổ, và chỉ mở khi có dấu hiệu bất thường.

Đất đồi hay ven biển: chọn chỗ đặt trại

Nhiều người kết hợp: giữ vài đàn ở nhà để quan sát hằng ngày, phần chính đặt ở vườn người quen vùng đồi. Bàn thêm về cách tổ chức trại theo vùng ở chuyên mục Mô hình nuôi phù hợp.

Những tháng nắng gió giữa năm

Đây là quãng khó nhất. Hoa đầu mùa đã tàn, mưa còn xa. Những việc thật sự có ích:

• Che mát buổi chiều. Dàn che bằng lá, lưới hoặc tấm tôn có lót, cách nắp thùng một khoảng cho gió lùa.
• Khay nước ngọt mỗi ngày. Đặt chỗ râm, có sỏi, thay sáng sớm. Gió nóng làm nước cạn nhanh, khay to và nông là hợp.
• Chặn kiến chặt hơn. Ngoài đồng khô kiệt, kiến tìm đồ ngọt ráo riết. Kiểm chân kệ mỗi tuần.
• Không chuyển trại, không tách đàn. Đàn chỉ còn đủ sức giữ nhà.

Cho ăn chỉ khi đàn đói rõ: ong gần như không ra vào trong giờ đẹp trời, hoặc ấu trùng bị kéo ra cửa. Cho ít, đặt kín trong thùng, dọn sạch phần thừa.

Khi mưa cuối năm về

Mưa đầu tiên làm cây bụi nảy chồi, ra hoa; đàn hồi lại rõ. Nhưng đây cũng là mùa bão. Trước mỗi đợt áp thấp, nên buộc thùng vào kệ, chèn nắp, dời thùng khỏi chỗ trũng ngập. Chỉ tách đàn khi đàn mẹ thật đông ong non và thời tiết đã ổn vài tuần, để tổ con có thời gian dựng vốn trước khi bước vào một mùa khô dài nữa. Theo dõi thời tiết từng tháng ở chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Bổ sung đàn và ghi chép cho mùa sau

Với mùa khô dài, sổ ghi chép là thứ đáng giá nhất: đàn nào qua được, đặt ở đâu, hoa gì nở tháng nào. Có thể ghi trên giấy hoặc dùng app quản lý đàn ong để không mất dữ liệu qua năm. Khi cần thêm đàn gốc khoẻ, nên mua tổ giống đã quen thùng chứ không bắt tổ trong rừng. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú; đàn lớn lên trong nắng nóng nên chịu khô tương đối tốt, nhưng vẫn cần để nghỉ vài ngày sau khi chở xa.

Câu hỏi thường gặp