Bố trí khu nuôi ong dú Khánh Hoà cho mùa khô và gió biển

Khánh Hoà có một nhịp thời tiết rất riêng so với phần lớn miền Nam: nắng khô kéo dài gần hết năm, mưa dồn vào mấy tháng cuối năm, và đúng lúc mưa nhiều cũng là lúc dễ có bão, áp thấp. Người nuôi ong dú ở Cam Lâm, Diên Khánh, Ninh Hoà hay ven Cam Ranh vì thế phải bố trí khu nuôi cho hai mùa trái ngược: mùa dài cần bóng mát và nước, mùa ngắn cần chắn gió và giữ thùng không đổ.

Thay vì liệt kê nguyên tắc chung, bài này đi theo vòng một năm ở khu nuôi, xem mỗi giai đoạn chỗ đặt tổ phải đáp ứng điều gì.

Một năm ở khu nuôi Khánh Hoà

Mốc tháng mỗi năm xê dịch một ít, nên coi bảng như khung để chuẩn bị, còn thực tế thì nhìn trời và nghe bản tin.

Mùa khô dài: bóng mát là chuyện số một

Đất ở nhiều vùng Khánh Hoà khô, cát pha, nắng phản chiếu từ mặt đất lên rất gắt. Một thùng ong đứng giữa trời trống từ trưa đến chiều sẽ nóng lên rõ rệt, ong phải tốn sức quạt mát tổ thay vì ra kiếm ăn.

• Chọn chỗ có nắng sáng, chiều có bóng. Phía đông của một hàng xoài, hàng điều, hàng dừa là chỗ hay hợp: sáng nhận nắng sớm, chiều được tán che.
• Mái che riêng cho từng thùng, cách nắp thùng một khoảng để có lớp không khí ở giữa. Lá dừa, tôn lạnh, tấm xốp phủ bạt đều dùng được.
• Phủ đất quanh chân kê bằng rơm, lá khô hoặc trồng cỏ thấp để mặt đất bớt hắt nóng.

Nước cho ong giữa mùa nắng

Mùa khô ong cần nước để làm mát tổ. Ở vùng khô hạn, nếu quanh vườn không có mương, ao hay vòi nước rỉ, đặt một khay nước nông có thả vài viên sỏi hoặc mẩu gỗ nổi để ong đậu uống không bị chết đuối. Khay đặt cách tổ một quãng, có bóng mát, thay nước thường cho khỏi lăng quăng. Đừng đặt ngay sát cửa tổ, ong uống nước và ong ra vào sẽ chen nhau.

Gió: chắn mà không bít

Vùng ven biển Khánh Hoà gió thổi gần như quanh năm, mang theo hơi muối. Cửa tổ đón gió thẳng thì ong ra vào chật vật, tổ mất nhiệt vào những đêm gió lạnh cuối năm, gỗ thùng và đinh vít mau hỏng.

Cách làm là đặt khu nuôi phía sau một hàng cây chắn gió: dương, keo, cây bụi rào, hoặc hàng rào lưới tạm thời trong lúc cây chưa lớn. Hàng chắn nên cho gió lọt qua một phần, đừng xây tường kín vì tường kín đẩy gió xoáy ngược xuống phía sau. Cửa tổ quay về phía khuất gió, thường là ngược với hướng gió thổi mạnh nhất ở vườn mình. Muốn biết chắc, cắm một sào buộc dải vải ở chỗ định đặt tổ, nhìn vài buổi là rõ.

Mưa bão cuối năm: chuẩn bị trước chứ không chạy theo

Mùa mưa ở đây ngắn nhưng dữ. Một trận mưa lớn kèm gió mạnh có thể hất bay mái che, nghiêng chân kê trên đất cát đã bị nước khoét. Trước khi vào mùa mưa, đi một vòng khu nuôi và làm đủ danh sách sau:

1. Bắt vít hoặc chằng dây cố định từng thùng xuống mặt kê.
2. Đóng lại mái che, buộc thêm dây néo về chân kê hoặc cọc phụ.
3. Chèn đá, bê tông quanh chân kê đứng trên cát.
4. Khơi rãnh nhỏ cho nước không đọng dưới khu tổ.
5. Khi có tin bão gần, che thêm phía đón gió từ chiều hôm trước, không mở thùng trong những ngày đó.

Diễn biến mưa, gió theo từng tháng ở các huyện có ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Xếp tổ để thăm được đều

Bố trí tốt mấy cũng vô ích nếu mình ngại đi thăm. Gom các tổ thành một hai cụm gần lối đi chính, mỗi tổ cách nhau tầm một hai mét, cửa tổ cạnh nhau hơi lệch hướng để ong nhận đúng nhà. Chừa sẵn vài chỗ kê trống cho tổ tách sau mùa mưa, khi hoa nhiều trở lại. Đi thăm vào buổi sáng sớm, trước khi nắng lên, vừa đỡ mệt cho mình vừa ít làm phiền đàn.

Nguồn giống và sản phẩm

Ở vùng khô hạn, đàn giống khoẻ càng quan trọng vì đàn yếu khó qua nổi mấy tháng nắng gắt. Nên lấy tổ từ trại nuôi thùng ổn định, không bắt tổ ngoài tự nhiên. Trại ong dú Ong Quý ở Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, cùng son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật. Người nuôi trong tỉnh muốn trao đổi tổ, mật với nhau có thể vào chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp