Khó khăn nuôi ong dú ở Khánh Hoà theo vùng và mùa

Nói tới Khánh Hoà, nhiều người chỉ nghĩ tới biển. Nhưng người nuôi ong dú trong tỉnh đứng trên ba kiểu đất khác nhau: dải ven biển nắng gió, vùng ruộng vườn đồng bằng ở giữa, và vùng đồi núi phía tây. Cái khó ở mỗi nơi không giống nhau, nên lời khuyên chung chung kiểu «che nắng cho kỹ» chỉ đúng một phần.

Dưới đây chia theo hai cách nhìn: theo vùng đất để biết mình đang đứng ở đâu, và theo các thời điểm trong năm để biết lúc nào phải làm gì.

Ba vùng đất, ba kiểu khó

Người ở vùng đồi núi thường có nguồn hoa phong phú hơn người ven biển, nhưng lại hay chủ quan với độ ẩm. Ngược lại, người ven biển quen nắng gió nên che kỹ, nhưng hay để đàn đói vì quanh nhà chỉ có cát và cây cảnh. So sánh kỹ hơn giữa các vùng trong tỉnh có ở chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Đầu năm đến giữa mùa khô: lúc đàn còn khỏe

Những tháng đầu năm trời khô, nắng đẹp, nhiều cây ăn trái và cây rừng ra hoa. Đây là lúc đàn phát triển tốt nhất. Cái sai hay gặp là thấy đàn đông liền tách liên tục hoặc lấy mật quá tay, tới cuối mùa khô đàn không còn dự trữ.

• Chỉ tách những đàn thật đông, bầu phấn mật nhiều, có ấu trùng đều.
• Lấy mật chừa lại phần lớn bầu cho đàn; ghi lại ngày lấy và số bầu đã lấy.
• Rà lại mái che trước khi nắng gắt lên cao.

Cuối mùa khô: giai đoạn dễ mất đàn nhất

Khi mùa khô kéo dài, cỏ cháy, cây ngừng ra hoa, đàn ong dú bắt đầu ăn vào dự trữ. Đây là giai đoạn nhiều người ở Khánh Hoà mất đàn mà không hiểu vì sao: không có bệnh rõ ràng, chỉ thấy đàn teo dần.

1. Mở thùng nhẹ nhàng, đếm bầu mật bầu phấn còn lại; đàn quá ít dự trữ thì ghép hoặc chuyển chỗ gần nguồn hoa.
2. Không lấy mật, không tách đàn trong giai đoạn này.
3. Kiểm đường kiến mỗi tuần; đàn yếu bị kiến tấn công rất nhanh.
4. Tưới cây quanh nhà vào chiều mát để giữ được vài khóm có hoa gần thùng.

Mùa mưa cuối năm: nước, gió và mốc

Khi mưa về, áp thấp và bão cũng hay ghé dải đất này. Thùng đã co ngót qua mùa khô nên gặp mưa dầm là thấm. Bên trong ẩm thì dễ mốc, bầu phấn hư, ấu trùng chết.

• Trước mưa: trám khe, thay nắp mục, nghiêng mái che để nước chảy ra sau.
• Vùng trũng đồng bằng: kê thùng cao hơn mức nước từng ngập.
• Vùng đồi: dọn cỏ rậm quanh chân thùng để gầm thoáng, nhanh khô.
• Khi bão: chằng thùng, không di chuyển đàn đi xa lúc đang mưa gió.

Những cái khó không nằm ở thời tiết

Mua nhầm đàn giống

Đàn bắt từ tổ rừng hoặc đàn tách non thường mất chúa hoặc thiếu ong thợ, về tới nơi gặp mùa khô là suy. Không nên bắt tổ ngoài tự nhiên; nhân đàn đúng cách là tách từ đàn khỏe.

Nuôi quá nhiều đàn ngay năm đầu

Chưa hiểu nguồn hoa quanh nhà mà đặt nhiều thùng thì các đàn tranh nhau một lượng hoa ít ỏi. Nên bắt đầu vài đàn, ghi chép một vòng năm rồi mới tăng. Kinh nghiệm của người đã nuôi lâu trong tỉnh có ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Không ghi chép

Nhớ bằng đầu thì tới năm sau quên mất tháng nào hoa ít, đàn nào hay yếu. Một cuốn sổ hoặc ứng dụng ghi chép là đủ để thấy quy luật của chính khu vườn mình.

Nguồn đàn và sản phẩm đáng tin

Với người mới ở Khánh Hoà, cách đỡ rủi ro nhất là bắt đầu bằng đàn giống tách từ trại có nghề, đủ chúa, đủ dự trữ, rồi theo dõi sát qua một mùa khô đầu tiên. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; có thể hỏi trại để chọn đàn hợp với vùng mình đang ở. Khi đã có nhiều đàn, dùng app quản lý trại ong để ghi lịch kiểm tra từng thùng theo mùa.

Câu hỏi thường gặp