Mô hình nuôi ong dú hợp Khánh Hoà theo từng vùng đất

Khánh Hoà trải dài từ Vạn Ninh ở phía bắc xuống Cam Ranh ở phía nam, lại kéo lên tận vùng núi Khánh Vĩnh, Khánh Sơn. Cùng một tỉnh mà dải cát ven biển, vùng vườn trái cây ở đồng bằng và thung lũng miền núi khác nhau xa về nắng, gió, mưa và hoa. Một mô hình nuôi ong dú áp chung cho cả tỉnh vì vậy thường chạy ở chỗ này mà hỏng ở chỗ kia.

Bài này chia theo vùng đất để người nuôi tự xác định mình đang ở đâu, rồi chọn cách bố trí cho đúng.

Ba vùng đất, ba bài toán khác nhau

Ven biển: ít tổ nhưng giữ cho chắc

Đất cát ven biển ít cây che, nắng phản lại từ mặt cát làm khu nuôi nóng hơn nhiều so với trong vườn rậm. Ở đây không nên rải tổ khắp nơi mà gom thành một cụm nhỏ, đặt sau hàng phi lao, hàng dừa hoặc bờ rào rậm phía trong đất liền.

• Cửa tổ quay tránh hướng gió từ biển vào.
• Mái che phủ được cả nắng chiều, chừa khoảng trống cho gió lùa phía trên.
• Gỗ thùng nên quét lớp bảo vệ phía ngoài; kiểm tra đáy và nắp mỗi mùa vì hơi muối làm gỗ mau xuống.
• Mùa mưa bão cuối năm phải chằng buộc thùng, kê cao khỏi chỗ đọng nước.

Nguồn hoa ven biển thường mỏng, nên quy mô tính theo những gì nở được trong vài trăm mét quanh tổ chứ không theo diện tích đất mình có.

Vùng vườn trái cây: để ong và vườn cùng có lợi

Các vùng trồng xoài, cây ăn trái ở đồng bằng Khánh Hoà là chỗ ong dú có nhiều thức ăn nhất trong tỉnh. Ong đi kiếm hoa cũng giúp thụ phấn cho vườn, nên nhiều chủ vườn sẵn lòng cho đặt tổ. Cái khó nằm ở lịch phun thuốc.

Nếu vườn là của mình

Ghi lại những đợt phun trong năm, ưu tiên cách phun ít ảnh hưởng tới ong, phun lúc chiều muộn khi ong đã về tổ, và che cửa tổ trong những ngày phun.

Nếu đặt nhờ vườn người khác

1. Thoả thuận rõ chỗ đặt, lối đi vào kiểm tra, thời gian đặt tổ.
2. Xin chủ vườn báo trước mỗi lần phun thuốc.
3. Thống nhất cách chia nếu có lấy mật, để khỏi mất lòng về sau.
4. Đặt tổ ở rìa vườn, gần chỗ mình ra vào, tránh giữa vườn nơi bình phun đi qua nhiều.

Muốn biết trong tỉnh mùa nào cây gì nở, xem thêm mục Nguồn hoa địa phương.

Miền núi: lo ẩm nhiều hơn lo nóng

Khánh Vĩnh và Khánh Sơn mát hơn vùng biển, mưa cũng nhiều hơn. Đàn ong dú ở đây ít khi bị nóng, nhưng thùng đặt chỗ trũng, sát đất hay dưới tán quá rậm sẽ ẩm, dễ mốc, dễ bị mối và kiến tấn công.

• Chọn chỗ cao ráo, thoáng, có nắng sáng chiếu vào.
• Kê thùng trên chân đế có chặn kiến, không để thùng chạm đất.
• Mùa mưa che mưa tạt nhưng không bịt kín, đàn cần thoáng.

Rừng núi quanh đây có ong dú tự nhiên, nhưng không nên bắt tổ rừng về nuôi. Tổ bị cưa, bị chặt khi mang về thường yếu, dễ bỏ đi, lại làm mất đàn hoang vốn giữ cho cây rừng được thụ phấn.

Nhân đàn: tách tổ thay vì đi tìm tổ

Dù ở vùng nào trong tỉnh, cách tăng đàn bền nhất vẫn là tách từ đàn khoẻ của chính mình vào lúc hoa nhiều, thời tiết êm. Tránh tách giữa mùa nắng gắt hay ngay mùa mưa bão. Đàn mới tách nên đặt gần đàn mẹ một thời gian, kiểm tra thường xuyên hơn trong những tuần đầu.

Chuyện người nuôi trong tỉnh đã tách đàn, chuyển chỗ đặt tổ ra sao có ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Có tổ giống tốt thì mô hình nào cũng dễ hơn

Bố trí đúng vùng mới là nửa việc, nửa còn lại là đàn đầu tiên có khoẻ hay không. Người mới ở Khánh Hoà hay mua tổ trôi nổi không rõ nguồn, đàn yếu sẵn rồi gặp mùa khô kéo dài là khó giữ.

Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống tách từ đàn khoẻ, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật cho ai muốn biết vị mật trước khi nuôi. Người đã nuôi lâu trong tỉnh muốn tìm mua thêm tổ hoặc bán bớt mật cho nhau thì có thể đăng lên chợ mua bán của người nuôi.

Câu hỏi thường gặp