Vài tổ ong dú sau nhà ở Khánh Hoà: nắng dài, mưa dồn

Người Khánh Hoà quen với kiểu thời tiết lệch: nắng chói gần như suốt từ đầu năm tới giữa năm, rồi mưa đổ dồn vào mấy tháng cuối, có năm kèm cả bão. Với vài thùng ong dú sau nhà, điều đó có nghĩa là phần lớn năm phải lo cho ong đủ mát và đủ nước, còn vài tháng cuối năm thì lo giữ cho thùng khỏi bay, khỏi ướt.

Bài này gom việc lại thành ba thứ đàn ong ở đây hay thiếu, cộng một mùa phải phòng.

Thứ thiếu thứ nhất: bóng mát

Ở Nha Trang, Cam Ranh hay Ninh Hoà, sân sau nhiều nhà là sân đất cát hoặc sân xi măng. Trưa nắng, cái nóng không chỉ rọi từ trên xuống mà còn hắt lên từ mặt sân. Thùng đặt giữa sân là ong phải quạt gió suốt, ít thời gian đi kiếm ăn.

• Đặt thùng dưới tán cây có bóng dày từ trưa trở đi: xoài, bàng, me.
• Nếu không có cây, dựng mái lá hoặc tôn có lớp cách nhiệt, rộng hơn thùng nhiều, cao hơn nắp một khoảng cho gió lùa qua.
• Kê thùng trên kệ, không đặt sát mặt sân.
• Thùng gỗ dày giữ mát tốt hơn thùng mỏng.

Thứ thiếu thứ hai: nước

Ong cũng cần nước, nhất là ngày nóng để làm mát tổ. Mùa khô dài, mương rãnh quanh nhà cạn hết, ong phải bay tìm nước xa, có khi đậu vào chỗ nước bẩn. Một khay nước gần thùng giải quyết chuyện này:

1. Lấy khay nông hoặc đĩa sành rộng.
2. Rải sỏi, đá nhỏ hoặc mấy cọng rơm nổi để ong có chỗ đậu, không chết đuối.
3. Đặt cách thùng vài bước, trong bóng mát.
4. Thay nước thường xuyên để không thành chỗ lăng quăng.

Khay này khác chén nước chống kiến dưới chân kệ. Chén chống kiến có dầu, không dùng cho ong uống.

Thứ thiếu thứ ba: hoa giữa mùa khô

Vùng Cam Lâm, Diên Khánh có xoài, có vườn cây trái, có những tháng hoa nhiều. Nhưng giữa mùa khô, nhiều bãi cỏ dại khô cháy, hoa thưa đi rõ. Trồng vài thứ chịu hạn có hoa quanh nhà giúp đàn qua những tuần khó:

Chi tiết nguồn hoa từng vùng trong tỉnh có ở mục Nguồn hoa địa phương.

Mùa phải phòng: mưa dồn và bão

Mưa ở Khánh Hoà đến muộn và dồn. Nhiều tuần mưa liên tục, gió mạnh, nước chảy tràn sân. Những việc nên làm xong trước khi vào mùa:

Trước mùa

• Kiểm mái che, thay tấm tôn rỉ, buộc lại mái lá.
• Neo thùng vào kệ, kệ chôn chắc hoặc buộc vào cột nhà.
• Trét khe nắp để nước không ngấm.
• Không lấy mật vào cuối mùa khô nếu đàn chưa nặng, để đàn có dự trữ qua mùa mưa.

Khi có tin bão

• Chiều tối, khi ong đã về hết, chặn cửa tổ.
• Nếu chỗ đặt hứng gió trực tiếp, đưa thùng vào chỗ kín như nhà kho, gầm cầu thang. Giữ thùng thẳng, không lắc.
• Bão qua, đặt thùng về đúng chỗ cũ rồi mới mở cửa tổ, để ong khỏi lạc.

Thêm về hai mùa ở duyên hải có trong mục Khí hậu & mùa vụ.

Bắt đầu sao cho đỡ vấp

Năm đầu nên giữ hai, ba thùng, ghi lại mỗi đợt nắng gắt đàn ra sao, mỗi đợt mưa đàn ra sao. Ghi trên giấy cũng được, hoặc dùng app ghi chép đàn ong có lịch nhắc kiểm thùng trước mùa bão. Mật ong dú lấy được thì vị chua thanh, khá loãng, cất ngăn mát và dùng trong nhà.

Tổ đầu tiên nên là tổ đã quen sống trong thùng, không phải tổ cưa từ cây rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, và những món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Nhà nào ở Nha Trang hay làm quà cho khách du lịch cũng có thể tham khảo. Xem ở ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp