Vườn xoài mùa khô và đàn ong dú Khánh Hoà

Vì sao đàn ong dú ở Khánh Hoà hay suy vào giữa mùa khô, đúng lúc vườn xoài quanh nhà đang trổ bông trắng cả cành? Nghe thì ngược: có hoa nhiều thì đàn phải mạnh lên. Câu trả lời nằm ở chỗ hoa xoài vào mùa nắng gần như là bữa ăn duy nhất trong tầm bay của đàn, và cũng là thứ được phun nhiều nhất trong năm.

Bài này gọi tên cái bẫy đó và bàn cách thoát, cho người nuôi ở vùng duyên hải khô nắng, xung quanh là vườn xoài, đồi điều, ruộng mía.

Cái bẫy mùa khô, nói cho rõ

Mùa mưa, quanh nhà có đủ thứ: cỏ dại, dây leo, bụi cây ven đường đều trổ hoa, ong dú chia nhau đi khắp nơi. Sang mùa khô, đất nứt, cỏ cháy vàng, những đốm hoa còn lại thường là chỗ có tưới nước. Ở Khánh Hoà, chỗ có tưới nhiều nhất là các vườn cây ăn trái, đặc biệt xoài.

Đàn ong dồn hết vào đó. Nếu chủ vườn phun đúng tuần bông nở, gần như cả đàn đều dính, không còn con nào «đi chỗ khác» để giữ đàn. Đó là khác biệt lớn so với vùng mưa đều, nơi nguồn hoa rải rác giúp đàn tự pha loãng rủi ro.

Các mốc trên cây xoài cần để ý

Mỗi vườn xử lý một kiểu, có vườn cho ra bông trái vụ. Vì vậy đừng đoán theo lịch chung, hỏi thẳng chủ vườn là chắc nhất.

Chuẩn bị trước khi nắng vào sâu

Việc quan trọng nhất làm từ cuối mùa mưa, khi đất còn ẩm, cây còn dễ bén rễ:

1. Gây một góc hoa có tưới. Chọn cây chịu nắng hạn, ít sâu: dừa cạn, hoa giấy, sam, cúc dại, chùm ngây, mấy bụi rau thơm để trổ bông. Tưới đều thì chúng nở suốt mùa khô.
2. Đặt thùng sát góc hoa đó, càng xa vườn xoài phun càng tốt, có tán cây che nắng trưa.
3. Lập điểm nước sạch. Mùa khô ong rất cần nước để làm mát tổ. Một máng nông có sỏi, thay nước thường xuyên.
4. Che nắng cho thùng. Nắng gay gắt kéo dài làm thùng nóng, sáp mềm. Mái che thoáng, không bịt kín.
5. Làm quen chủ vườn xoài gần nhất để được báo lịch phun.

Danh sách cây ra hoa theo tháng quanh vùng có thể xem thêm trong mục Nguồn hoa địa phương.

Đồi điều, ruộng mía: rủi ro khác nhau

Điều trổ bông cũng vào mùa khô, nhiều vườn phun trừ bọ xít muỗi lúc ra đọt và bông. Nếu nhà giáp đồi điều, áp dụng cách giống vườn xoài: hỏi lịch, đóng tổ ngày phun. Ruộng mía thì ong ít đến ăn, nhưng đợt phun cỏ ven bờ có thể làm mất luôn đám cỏ hoa mà ong đang dựa vào. Riêng vườn nhà không phun, bụi cây bên đường, gò đất cỏ dại là những chỗ quý — nên giữ lại, đừng phát quang sạch.

Dấu hiệu cần mở thùng kiểm tra

• Buổi sáng sau ngày vườn bên phun, trước cửa tổ có nhiều xác ong hơn thường lệ.
• Trời nắng đẹp mà đàn ra vào lèo tèo hai ba ngày liền.
• Vài tuần sau, mở thùng thấy bọng ấu trùng thâm, quân thưa, chúa đẻ ít.

Thấy những dấu hiệu này thì ghi lại ngày, giữ tổ ấm và yên, đảm bảo có nước và hoa sạch gần đó, tránh mở thùng nhiều lần. Đọc thêm cách người trong vùng giữ đàn qua mùa nắng ở Khí hậu & mùa vụ.

Muốn có đàn chịu nắng tốt

Một đàn đông quân, dự trữ mật phấn đầy đủ trước mùa khô sẽ chịu được những ngày phải đóng tổ. Nên bắt đầu bằng tổ giống tách từ đàn nuôi chứ không bắt tổ rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh — cũng là vùng nắng nóng mùa khô — có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Ai muốn xem tận nơi cách che nắng, đặt máng nước cho đàn có thể đăng ký tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp