Khánh Hoà mùa khô dài: nhận sớm đàn ong dú thiếu hoa

Khánh Hoà là vùng duyên hải có mùa khô dài và mùa mưa lệch về cuối năm, khác với phần lớn Nam Bộ. Với ong dú, điều đó có nghĩa là quãng thiếu hoa ở đây không phải một cú hụt ngắn mà là một chặng đường dài. Đàn không gục vì một tuần đói; đàn gục vì mòn dần qua nhiều tháng mà chủ không để ý.

Vì vậy ở Khánh Hoà, «nhận ra sớm» không chỉ là thấy ong ra vào thưa. Đó là biết đàn đang tụt nhanh hay chậm — để quyết định lúc nào cần ra tay, lúc nào nên để yên. Cách đáng tin nhất cho việc này lại rất đơn giản: nhấc thử tổ.

Vì sao quãng hụt ở đây khó chịu hơn nơi khác

Nắng nhiều, mưa ít, gió biển thổi khô. Cỏ hoa dại trên đồi cát, ven ruộng cháy vàng từ sớm. Những vạt cây bụi ven biển ra hoa thưa. Ong vẫn phải bay đi tìm nước, quạt mát tổ trong những trưa oi — tức là tiêu hao nhiều hơn mà nạp vào ít hơn. Khi mưa đến muộn một vài tuần, đàn vốn đã mòn lại phải chống thêm.

Nhấc thử tổ: cách theo dõi không phải mở

Mật và phấn chiếm phần lớn sức nặng thay đổi của một tổ ong dú. Ong không đổi được bao nhiêu, gỗ thùng thì không đổi. Nên tổ nhẹ dần là dự trữ đang vơi.

1. Chọn một ngày cố định trong tuần, giờ cố định, ví dụ sáng sớm khi ong chưa đi làm.
2. Nhấc một bên tổ lên vài phân để cảm nhận, hoặc dùng cân treo nếu có.
3. Ghi lại: «nặng như tuần trước», «nhẹ hơn chút», «nhẹ rõ». Nếu cân thì ghi số.
4. So các tuần với nhau, đừng so với tổ khác — mỗi thùng một khối lượng gỗ.

Nuôi nhiều tổ thì ghi chép cho từng tổ, có thể dùng app quản lý trại ong để không lẫn. Cách này giúp nhận ra tổ nào tụt bất thường trước khi nhìn thấy dấu hiệu ở cửa.

Ba chặng của mùa khô

Chặng đầu: vừa dứt mưa

Vẫn còn ít hoa sót lại, ong ra vào khá. Đây là lúc dễ chủ quan nhất. Việc chính: thu mật thật nhẹ hoặc không thu, gom đàn yếu, kiểm khe hở của thùng để kiến và sâu không vào được.

Chặng giữa: khô nhất

Ong chỉ đi làm buổi sáng, trưa vắng. Tổ nhẹ dần đều. Việc chính: che nắng, giữ nước, không mở tổ khi không cần, không tách đàn. Nếu tổ nhẹ đều và chậm thì cứ để yên.

Chặng cuối: chờ mưa

Đàn đã mòn, lại thêm nóng oi trước mưa. Nếu tổ nhẹ đi nhanh bất thường, hoặc bắt đầu thấy ấu trùng bị lôi ra cửa, thì mới cho ăn. Khi những trận mưa đầu đến và cỏ đâm hoa, ngưng ngay.

Bảng quyết định nhanh

Giữ sức đàn trong mùa dài

• Bóng mát: đặt tổ dưới tán cây hoặc mái che, tránh nắng chiều. Tổ nóng là ong phải quạt nhiều, tốn mật.
• Nước: khay nước có sỏi đặt cách tổ vài bước, ở chỗ khuất gió.
• Cây nở lệch mùa: cây bụi chịu hạn, hàng rào hoa giấy, các loại rau thơm để ra hoa quanh nhà. Danh sách cụ thể có ở Nguồn hoa địa phương.
• Không động tổ thừa: mỗi lần mở tổ là đàn tốn sức sửa lại, lại dễ để lộ mùi mật.

Muốn đối chiếu thời điểm mưa nắng của từng năm, xem thêm Khí hậu & mùa vụ.

Nhận tổ giống vào lúc nào ở Khánh Hoà

Đừng nhận tổ mới vào giữa mùa khô. Khoảng sau những trận mưa đầu mùa, khi cây cỏ đã xanh lại, đàn có thời gian lớn trước chặng dài kế tiếp. Trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh) có tổ giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; khi đặt tổ, nói rõ mình ở vùng duyên hải khô nắng để được giao đàn đủ mạnh và chọn thời điểm hợp.

Câu hỏi thường gặp