Những cây cho hoa chính ở Khánh Hoà theo từng vùng

Khánh Hoà là một dải đất dài, lưng tựa núi, mặt ra biển. Cùng một tỉnh nhưng người nuôi ong dú ở Vạn Ninh, ở đồng xoài Cam Lâm, ở đất cát Cam Ranh hay ở thung lũng Khánh Sơn sẽ thấy lịch hoa rất khác nhau. Nói «cây cho hoa chính ở Khánh Hoà» mà gộp chung một bảng thì đúng với ai cũng không trọn.

Bài này đi theo từng kiểu địa hình trong tỉnh, rồi chỉ cách mỗi người tự lập lịch hoa cho đúng chỗ mình đặt thùng.

Mỗi vùng trong tỉnh một kiểu nguồn

Bảng trên chỉ là khung. Hai thùng cách nhau vài cây số vẫn có thể có nguồn khác nhau, vì ong dú kiếm ăn gần tổ, chỉ quanh vài trăm mét.

Đồng xoài: được mùa nhưng phải giữ đàn khỏi thuốc

Xoài là cây quen thuộc nhất khi nhắc tới Khánh Hoà. Mùa xoài ra bông, quanh vườn có rất nhiều hoa nhỏ, rất hợp với ong dú. Nhưng xoài cũng là cây được chăm kỹ: nhiều vườn xử lý cho ra hoa nghịch vụ và phun thuốc phòng sâu bệnh đúng lúc ra bông. Đàn ong đặt sát một vườn vừa phun là dễ hao quân.

Cách giữ đàn mà vẫn hưởng được hoa xoài:

• Hỏi chủ vườn lịch phun, xin báo trước một hôm.
• Đặt thùng ở vườn nhà hoặc vườn quen, không đặt ở vườn mình không biết chủ.
• Hôm phun thì đóng cửa tổ từ sáng sớm, che mát thùng, chiều muộn mới mở.

Nhựa xoài, nhựa điều cũng là nguồn ong dú gom về làm keo bịt khe tổ, nên vườn cây lâu năm không chỉ cho mật mà còn cho vật liệu xây tổ.

Đất cát, đồi khô: sống nhờ nguồn nền

Vùng ven biển phía nam tỉnh và các đồi thấp khô hơn hẳn. Ở đây không có đợt hoa lớn nào đáng kể ngoài dừa và điều. Thứ giữ đàn sống qua năm là cây bụi chịu hạn, cỏ dại nở sau mưa, hoa dừa nở gần như liên tục. Cuối mùa khô, cỏ cháy, cây bụi rụng lá, nguồn gần như cạn. Người nuôi vùng này nên:

• Giữ lại các bụi cây dại quanh vườn thay vì phát quang sạch.
• Trồng thêm vài cây chịu hạn có hoa nhỏ quanh chỗ đặt thùng.
• Che thùng kỹ và tránh hướng gió biển thổi thẳng vào cửa tổ.

Miền núi: nguồn đa dạng hơn, thời tiết là chuyện cần lo

Lên Khánh Vĩnh, Khánh Sơn, vườn cây ăn trái xen rừng tái sinh nên nguồn hoa nhiều loại hơn, nở nối nhau. Vùng Khánh Sơn trồng sầu riêng nhiều, mùa sầu riêng ra hoa là thêm một nguồn. Cái khó ở miền núi lại là mưa dầm và độ ẩm: thùng phải kê cao, mái che kín, chống ẩm cho tổ. Kinh nghiệm cụ thể của từng nơi được người nuôi chia sẻ ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Tự lập lịch hoa cho chỗ mình trong một năm

1. Lấy thùng làm tâm, đi một vòng khoảng vài trăm mét, ghi lại các cây có trong vòng đó.
2. Mỗi tháng đi lại một lần, đánh dấu cây nào đang nở.
3. Quan sát cửa tổ buổi sáng: ong mang phấn về nhiều hay ít, ra vào tấp nập hay thưa.
4. Sau một năm, khoanh ra những tháng trống, thường rơi vào cuối mùa khô.
5. Trồng bù cho đúng những tháng đó, và chuẩn bị đàn đủ quân trước đợt hoa lớn.

Ai muốn xem người nuôi khác trong tỉnh bố trí trại ra sao có thể đọc thêm ở mục Trại ong trong vùng.

Đàn giống và đầu ra

Ở vùng nguồn hoa không đều như Khánh Hoà, đàn giống khoẻ, đủ quân quan trọng hơn số lượng thùng. Nên lấy đàn tách từ trại nuôi, không bắt tổ trong rừng. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi, mật ong dú, cùng sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, xem ở ongquy.com. Muốn tìm người nuôi gần mình để mua bán tổ hay trao đổi mật trong tỉnh thì có thể lên chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp