Hoa dại quanh nhà Khánh Hoà: nguồn ăn theo trận mưa

Ở dải duyên hải Khánh Hoà, đất quanh nhà có hai bộ mặt. Phần lớn năm là đất bạc nắng, cỏ cháy vàng, chỉ còn mấy bụi gai cứng đầu. Rồi mưa về, thường dồn vào mấy tháng cuối năm, và chỉ sau vài tuần, chính mảnh đất đó phủ một lớp xanh lấm tấm hoa trắng, vàng, tím. Ong dú biết rõ nhịp này hơn người. Nếu người nuôi cũng đọc được nó, việc giữ đàn qua mùa khô sẽ nhẹ đi nhiều.

Nhật ký một đợt mưa nhìn từ cửa tổ

Ai nuôi vài năm ở đây sẽ thấy một chuỗi quen thuộc lặp lại mỗi khi mưa về sau quãng khô dài:

1. Mấy ngày đầu sau mưa: đất ẩm, cỏ nhú mầm. Ong ra vào chưa nhiều, chủ yếu đi lấy nước và nhựa.
2. Khoảng một hai tuần sau: cỏ tiên phong trổ bông đầu tiên. Cửa tổ đông dần, ong về có phấn ở chân.
3. Vài tuần tiếp theo: đây là đỉnh. Hoa dại phủ kín bờ rào, đất trống, mép ruộng. Đàn nuôi nhiều ấu trùng, đắp thêm bầu mật, bầu phấn.
4. Khi mưa thưa dần: cỏ trên đất cao tàn trước, chỉ còn chỗ trũng, ven mương, dưới tán cây là còn hoa.
5. Bước vào mùa nắng: nguồn nền gần như cạn. Đàn sống nhờ cây lớn ra bông và dự trữ đã tích.

Nhìn chuỗi này sẽ thấy cái giá của việc phát cỏ không đúng lúc. Phát sạch ở bước ba là cắt ngang đúng giai đoạn đàn đang tích lương cho cả mùa khô sắp tới.

Ba hiểu lầm về hoa dại vùng khô

Cỏ dại ở đất cằn thì chẳng có hoa gì đáng kể

Ngược lại. Đất càng cằn, cây trồng càng ít, thì cỏ hoa tự mọc càng chiếm phần lớn nguồn ăn của ong dú. Ở chỗ thiếu vườn, nó là nguồn chính.

Có vườn xoài là đủ

Xoài ra bông vào mùa khô, giúp đàn rất nhiều, nhưng chỉ một đợt. Trước và sau đợt đó, nếu không có hoa nền, đàn vẫn phải ăn vào dự trữ. Ngoài ra vườn xoài lúc ra bông hay được phun thuốc, người nuôi cần hỏi lịch phun.

Hết mưa thì hết cách

Không hẳn. Một vạt nhỏ được tưới vẫn ra hoa khi xung quanh đã khô. Ong dú kiếm ăn gần tổ nên vạt nhỏ đặt đúng chỗ có giá trị hơn ta nghĩ.

Làm một vạt hoa nền kéo dài qua mùa nắng

Vạt này không cần lớn. Mấy mét vuông được giữ ẩm đều đã đủ để đàn có chỗ ăn xen kẽ giữa những đợt bông của cây lớn. Mục Khí hậu & mùa vụ có bài riêng về che nắng tổ ong ở vùng khô.

Gió bão cuối năm và đợt hoa sau bão

Mùa mưa Khánh Hoà cũng là mùa có thể có bão, áp thấp. Gió lớn làm dập hoa, ngập chỗ trũng. Sau bão, cỏ lại mọc nhanh, nhưng đàn cần qua được mấy ngày gió mưa liên tục. Chằng tổ chắc chắn, kê cao khỏi chỗ đọng nước, và đừng mở tổ ra kiểm khi trời còn ướt lạnh. Bà con trong vùng có nhiều cách chằng tổ ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Đàn mạnh mới chịu được nắng dài

Vùng khô không tha thứ cho đàn yếu. Tổ giống nên là tổ tách từ đàn khoẻ, có đủ bầu dự trữ, không phải tổ bắt từ rừng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú và những món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Nếu muốn tận mắt xem cách trại giữ đàn qua mùa khô, có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp