Khánh Hoà: cây nên tránh gần tổ ong dú và cây đừng chặt

Hỏi chuyện cây quanh tổ ong dú ở Khánh Hoà, người ta hay chỉ nghĩ tới một chiều: trồng gì thì hại. Nhưng ở vùng duyên hải khô nắng này, sai lầm gây chết đàn nhiều khi lại nằm ở chiều ngược lại: chặt mất cái cây đang che nắng chiều cho thùng, rồi tới tháng nắng gắt nhất thì tổ nóng, sáp mềm, đàn bỏ đi.

Vì vậy bài này tách làm hai phần ngang nhau. Phần đầu là những cây nên tránh trồng sát khu tổ. Phần sau là những cây đã có sẵn thì nên giữ, dù nhìn qua có vẻ vướng víu.

Phần một: những cây nên tránh trồng sát khu tổ

Cây phải xịt thuốc theo đợt

Vùng Cam Lâm, Diên Khánh nổi tiếng với xoài, nhiều nhà trồng thêm rau màu, ớt, thanh long quanh vườn. Đây là những cây thường phải phòng sâu bệnh bằng thuốc, nhất là lúc ra bông. Ong dú đi lấy phấn trên chính những cây đó. Thùng đặt sát vườn xoài đang xử lý ra hoa thì đàn dễ suy trong mùa bông.

Nếu vườn của mình có xoài, cứ giữ xoài, chỉ đặt thùng ở đầu vườn xa nhất và đậy cửa tổ hôm phun. Nếu đang định trồng mới quanh nhà, chọn cây ít sâu bệnh hơn cho khu sát thùng.

Cây cần tưới đẫm ngay dưới thùng

Mùa khô người ta hay tưới nhiều cho cây quanh nhà. Nếu chậu rau, luống hoa nằm ngay dưới giá thùng, mỗi lần tưới là chân giá ướt, nước bắn lên thùng, rồi nắng gắt hong khô, cứ thế gỗ nứt nẻ nhanh. Khu tưới nhiều và khu đặt thùng nên cách nhau một lối đi.

Bụi gai, cỏ tranh khô quanh chân giá

Mùa khô, cỏ tranh và bụi gai quanh vườn khô rang. Người ta đốt dọn cỏ, chỉ một đám cháy lan là cả dãy thùng mất. Không để cỏ khô, bụi gai khô bám sát chân giá; phát quang một vòng và dọn sạch rác khô trước khi trong xóm bắt đầu đốt đồng.

Phần hai: những cây đừng chặt

Cây tán vừa phía tây của thùng

Một cây me, cây bàng, cây trứng cá đứng phía tây khu tổ là chiếc dù che nắng chiều. Ở vùng nắng gắt, đây là thứ giữ cho tổ không quá nóng vào buổi xế. Chỉ tỉa những cành chạm vào thùng, đừng hạ cả cây.

Hàng rào cây xanh chắn gió nóng

Gió mùa khô ở duyên hải vừa nóng vừa khô, thổi thẳng vào cửa tổ làm đàn mất nước. Hàng rào dâm bụt, chè tàu, keo dậu cắt thấp quanh vườn chắn bớt luồng gió đó. Giữ hàng rào, chỉ đừng để nó mọc ôm sát thùng.

Bụi cây bản địa chịu hạn có hoa

Những bụi cây dại chịu hạn ở bờ đất, triền đồi vẫn ra hoa khi vườn đã khô, là nguồn ăn quý cho đàn giữa mùa nắng. Phát dọn vườn thì chừa lại những bụi này ở xa thùng.

Bảng hai chiều cho khu tổ

Lịch mưa nắng của vùng xem thêm ở Khí hậu & mùa vụ; những cây có hoa trong mùa khô ở duyên hải được gom ở Nguồn hoa địa phương.

Một vòng kiểm trước mùa nắng gắt

1. Đứng ở cửa tổ lúc xế chiều, xem thùng có bóng che chưa.
2. Xem có cành, dây nào chạm thùng không, tỉa đi.
3. Phát cỏ khô quanh chân giá, dọn rác dễ cháy.
4. Đặt một đĩa nước sạch có sỏi ở chỗ râm cách thùng vài bước.
5. Hỏi lịch phun thuốc của vườn bên cạnh cho cả mùa bông.

Đàn khỏe mới qua được mùa khô

Ở vùng khô nắng, đàn yếu thường không qua nổi những tháng đầu. Nên bắt đầu bằng tổ giống được tách ở trại, đàn đông, có mật dự trữ, quen sống trong thùng. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và những món từ sáp ong dú như son dưỡng môi; xem tại ongquy.com. Nếu muốn tận mắt xem cách che nắng, đặt thùng trong mùa khô trước khi tự làm, có tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp