Chuyển mùa Khánh Hoà: mưa muộn cuối năm và cửa tổ ong dú

Người nuôi ở Cam Lâm, Diên Khánh, Ninh Hòa hay quanh Nha Trang đều biết: Khánh Hoà không theo nhịp mưa của miền Nam. Mùa khô ở đây kéo dài gần cả năm, nắng chói, gió khô, đồi trọc vàng cháy. Mưa chỉ thật sự về vào những tháng cuối năm, và đi kèm là áp thấp, bão từ biển vào.

Điều đó nghĩa là quãng chuyển mùa ở Khánh Hoà vừa là lúc đàn được cứu, vừa là lúc đàn dễ mất nhất. Một đàn chịu đựng suốt mùa khô, tới khi mưa về có hồi lại được hay không phụ thuộc rất nhiều vào việc người nuôi nhận ra đàn đang ở tình trạng nào.

Cuối mùa khô: xếp đàn vào ba nhóm

Không cần mở thùng. Chọn một buổi sáng mát, đứng trước từng thùng vài phút, rồi xếp đàn vào nhóm theo bảng dưới.

Cách chăm cho từng nhóm

Nhóm khỏe: để yên, lo che chắn

Đàn khỏe tự lo được. Việc của người nuôi chỉ là giữ thùng mát, chắc, chống kiến. Đừng vì thấy đàn khỏe mà lấy mật trước mùa mưa: số mật đó là thứ giúp đàn qua những ngày mưa dầm, bão không bay được.

Nhóm vừa: bớt việc cho đàn

Thu hẹp cửa tổ một chút để ít lính cũng giữ được. Bịt các khe hở trên thùng để đàn khỏi tốn công đắp. Đặt thùng nơi có bóng mát buổi chiều và gần chỗ có cây xanh còn sót lại.

Nhóm yếu: tìm nguyên nhân trước

Đàn yếu cần được mở ra xem, vào buổi sáng mát, làm nhanh. Xem còn bọng trứng mới không, có mật dự trữ không, có ruồi lính đen hay kiến đã vào tổ không. Nếu đàn quá mỏng và không thấy trứng mới, có thể cân nhắc nhập vào một đàn khác hoặc thay bằng đàn giống. Đừng tách đàn yếu, cũng đừng bơm đường hay nước đường vào tổ — dễ làm đàn bị dụ kẻ cướp và hỏng tổ.

Trước mùa bão: chằng thùng theo thứ tự

Ở duyên hải Khánh Hoà, gió từ biển vào cuối năm có khi rất mạnh. Hơi muối cũng làm gỗ, dây thép mau hỏng hơn trong đất liền. Nên làm xong những việc sau trước khi có tin áp thấp:

1. Lay thử từng thùng, chỗ nào lỏng thì đóng lại, thay chân mục.
2. Buộc nắp thùng xuống thân bằng dây, buộc thân vào giá hoặc cọc chắc.
3. Gỡ hoặc đè chặt tấm mái che dễ bay; mái tôn bị gió cuốn có thể quật đổ cả dãy thùng.
4. Dời những thùng đặt chỗ trống trải, ven bờ đồi hướng biển, vào chỗ khuất gió — dời lúc tối khi ong đã về đủ.
5. Kiểm rãnh thoát nước quanh chân giá, tránh nước dồn từ đồi xuống làm xói chân.

Cách sắp xếp thùng ở vùng đồi khô ven biển được bàn thêm ở chuyên mục Mô hình nuôi phù hợp.

Khi mưa đã về: kiên nhẫn

Mưa cuối năm làm đồi xanh lại nhanh, nhưng cây bụi, cỏ dại cần một thời gian mới ra hoa. Đàn khỏe thường bắt nhịp trước, đàn vừa chậm hơn, đàn yếu có khi phải sang đầu năm sau mới thật sự hồi. Dấu hiệu chung đáng tin là ong về mang phấn đều nhiều ngày liền, ong non tập bay trước cửa tổ giữa buổi, ống cửa được đắp mới.

Giữa các đợt mưa dầm, bão, đàn ở nhà nhiều ngày. Đó là lúc không mở thùng và không lấy mật. Danh sách cây ra hoa sau mưa ở vùng đồi, ven biển Khánh Hoà có ở chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Thay đàn hao, tìm mật tử tế

Sau mùa khô và mùa bão, chuyện mất vài đàn không hiếm. Nếu cần bù, nên chọn đàn tách từ đàn nuôi, đã ổn định, và hỏi rõ cách vận chuyển đường dài vì từ miền Nam ra Khánh Hoà không gần. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng làm từ sáp ong dú — xem ở ongquy.com. Muốn tự tay xem cách chia nhóm đàn và chằng thùng trước khi nuôi, có thể đi tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp