Làm du lịch, nghề biển Khánh Hoà kèm nuôi ong dú

Khánh Hoà có nhịp năm khác hẳn phần lớn miền Nam: mùa khô dài, nắng gắt từ đầu năm tới khoảng tháng tám, rồi mưa dồn vào mấy tháng cuối năm, kèm áp thấp và bão. Người làm du lịch ở Nha Trang, Cam Ranh, người làm muối, chạy ghe, làm vườn xoài Cam Lâm đều sống theo nhịp đó — mùa khô bận, mùa mưa rảnh hơn. Điều thú vị là tổ ong dú cũng có nhịp riêng, và hai nhịp này có thể ăn khớp với nhau nếu biết sắp.

Bài này không đưa ra một lịch chung cho mọi người, mà chỉ cách đặt lịch nghề chính cạnh lịch của đàn ong để thấy chỗ nào trùng, chỗ nào bù được cho nhau.

Đặt hai cái lịch cạnh nhau

Hãy lấy lịch công việc của chính mình, đặt cạnh lịch tổ ong. Bảng dưới là phác thảo cho người làm du lịch hoặc nghề biển ở Khánh Hoà; ai làm nghề khác thì sửa cột giữa cho đúng mình.

Nhìn bảng sẽ thấy: những tháng bận nhất là những tháng đàn ong ít đòi hỏi nhất. Đó là lý do nghề du lịch, nghề biển ở đây kèm ong dú khá nhẹ nhàng — nếu không cố mở tổ, tách đàn vào giữa mùa khách.

Mùa khô: giữ là đủ

Đất Khánh Hoà nhiều nơi cát pha, sỏi đá, cỏ dại héo nhanh khi hết mưa. Hoa nền mỏng dần, đàn ong dú chuyển sang chế độ tiết kiệm. Việc của người nuôi trong những tháng này gói gọn trong ba thứ:

• Bóng mát: đặt tổ dưới tán cây lớn, mái hiên hướng đông, hoặc dựng giàn lá. Thân tổ không được nóng rực khi sờ vào lúc trưa.
• Nước: ngoài chén chống kiến, đặt một khay nước nông có sỏi hoặc cành khô cho ong đậu uống, cách tổ vài bước.
• Không khuấy: không mở tổ, không dời tổ, không thu mật trong mùa khô cạn hoa. Lấy đi mật lúc này là lấy mất phần ăn của đàn.

Người bận đi tour, đi biển chỉ cần nhìn cửa tổ khi đi ngang và đổ nước khay mỗi khi về nhà. Vậy là đủ.

Mùa mưa: lúc làm việc thật

Khi mưa về, cây bụi trên đồi, cỏ ven ruộng muối, vườn xoài, điều, hàng rào quanh nhà bắt đầu ra hoa lại. Đàn ong dú đông lên trông thấy. Đây là lúc người có nghề chính theo mùa du lịch rảnh tay nhất, và cũng là lúc đàn cần mình nhất.

Tách đàn

Chọn ngày tạnh, nắng ấm buổi sáng. Chỉ tách những đàn thật đông, nhiều bầu nhộng, có dấu hiệu chật thùng. Đàn mới tách đặt ở chỗ khuất gió, có người nhìn được hằng ngày — tiện vì đang mùa rảnh.

Thu mật

Thu ở những tổ bầu mật đầy, đã đóng nắp; chừa lại đủ cho đàn qua mùa khô kế tiếp. Lọc, đóng chai kín, cất ngăn mát.

Bão: làm trước, đừng chờ tin

Duyên hải Nam Trung Bộ có năm bão vào thẳng, có năm chỉ áp thấp, mưa lớn. Đợi nghe tin rồi mới chằng thì thường trễ, vì lúc đó ai cũng lo nhà cửa, ghe thuyền. Hãy làm ngay đầu mùa mưa:

1. Buộc tổ xuống kệ bằng dây chắc, kệ neo xuống đất hoặc vào tường.
2. Buộc mái che, thay mái tôn rời bằng mái cố định.
3. Phát cành cây lớn có thể gãy đè lên tổ.
4. Xác định trước một chỗ trong nhà kho, hiên kín để chuyển tổ vào nếu có bão mạnh; khi chuyển thì đóng cửa tổ, đi nhẹ tay, đặt lại đúng chỗ cũ sau bão.

Cách đọc mùa kỹ hơn có ở chuyên mục Khí hậu & mùa vụ; nguồn hoa từng vùng trong tỉnh có ở Nguồn hoa địa phương.

Bắt đầu vào lúc nào trong năm

Người ở Khánh Hoà nên rước tổ giống về vào đầu mùa mưa, khi hoa nở lại và mình cũng vừa hết mùa khách. Có trọn mấy tháng rảnh để quan sát đàn quen chỗ, đến mùa khô thì đàn đã ổn, tự giữ được. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; hỏi trại chọn đàn chịu được nắng khô và vận chuyển đường dài. Ghi lịch tách, lịch thu cho từng tổ trên app quản lý trại để mùa khách bận không phải nhớ.

Câu hỏi thường gặp